Gozatu Nafar Erdialdeko erromanikoaren magiaz, lau ibilbide hauekin, eskualdeko ondare historikoa bisitatzeko. Artea, arkitektura eta santutegiak.
Nafar Erdialdean erromanikoak utzitako aztarna bazter guztietan ikus daiteke. Lau ibilbide proposatzen dizkizugu XI. eta XII. mendeetako eskualdeko ondare historiko garrantzitsuena bisitatzeko.
Nafar Erdialdeko iparraldea bisitatu behar baduzu, ez galdu eskualdeko arkitektura erromanikoaren adibide handi hauek. Bisitatu hiru udalerri horiek egun batean, autoz 20 minututara daudelako.
Murgildu historiaz eta edertasunez betetako Garesko Erdi Aroko historian. Hasi ibilbidea zubi erromaniko ikusgarria zeharkatuz, eraikin liluragarria da eta bere hiru defentsa dorre izugarriak harrigarriak dira.
Gero, bisitatu Done Jakue Eliza, garai hartako bilakaera estetikoaren adibide bikaina. Azkenik, egin bat Donejakue Bidearen historiarekin eta espiritualtasunarekin Gurutzefika Elizan, jatorri tenplarioa duena eta erakunde mitiko horren misterioek inguratzen dutena.
Abuztuan Erdi Aroko herri honetara bidaiatzen baduzu ikusi Jazz Zubipean jaialdiaren programazioa, zubia atzean duela. Irailaren amaieran bazoaz, Azoka Tradizionalak aurkituko dituzu, laia lasterketa bezalako ikuskizun bitxiekin, nekazaritzako tresnekin egiten den kirol tradizionala. Udazkenean, halaber, inguruko piper tipikoen usaina eta zaporea izaten da, kolore gorriko gozamena.
Eta lurrari buruzko iradokizun batzuk nahi badituzu, joan Garesko Turismo Bulegora.
Garesetik minutu gutxira, Muruzabalen, Eunateko tenplu espirituala dago. Santa Mariari eskainitako eta Monumentu Nazional eta Kultur Intereseko Ondare izendatutako eliza honen inguruko historia eta elezaharrak askotarikoak eta misteriotsuak dira.
Sakondu arkitekturaren mirari honen misterioetan eta ezagutu Done Jakue Biderako duen garrantzian Eunateren gaineko gure artikuluan.
Bisitatu San Migeli eskainitako Eliza,Olkotzen. Murgildu bereikonografia erromanikoan eta miretsibikain kontserbatutako aurrealdea, kapitelak eta arkiboltak. Eta, hemen zaudenez, ez galdu Olkotzeko Erdi Aroko Dorrea.
Ezagutu Nafarroako Orbaibar harana bere ondare erromaniko eta prerromaniko aberatsaren bitartez, bereziki garaiko eraikin erlijiosoetan ikus daitekeena.
Bisitatu Eristain eta Oloritz aldameneko herriak. Nafar Erdialdeko erromanikoaren xarmaz eta aztarnaz beteriko txoko txikiakzain dituzu.
Eristainen, Orbaibar bailaran mantendu den eraikinik zaharrenetako bat bisitatu: Santa Maria Eliza. Tenplu kristau hau erromanikoaren adibide bikaina da.
Oloritzen, arkitektura erromanikoa San Bartolome Eliza bezalako eraikinetan bizi da bere dotoretasun guztiarekin. Gozatu herriko kaleetan barrena egiten den ibilaldiaz, bertatik Untzue haitzaren ikuspegi ederra baitago. Herritik bost minutura, autoz, ermita erromaniko bat aurkituko duzu: Etxanoko San Pedro. Ez dakigu ziur monasterio baten parte edo noble baten jabetzakoa izan zen. Etxano itxura solidoa duen zelai baten erdian dago. Bere ikonografia komiki bat balitz bezala irakurtzera eta kapitel, harburu eta arkiboltetako pertsonaiak eta motiboak ezagutzera gonbidatzen zaitugu.
Garinoainen Katalaingo Kristo Sainduaren Ermita dago, ikaragarria eta bikaina. Utziozu liluratzeari bere historiagatik: XII. mendean eraikia, arkitektura bitxi hau, hasiera batean, Orreagako Santa Maria Kolegiatarena izan zen. Orain, baselizatzat hartuta, bizirik mantentzen du erromanikoaren ondarea Nafar Erdialdean.
Leotzen eta Olletan, Leotz udalerriko bi kontzejuetan, bi eliza erromaniko aurkituko dituzu, garaiko arkitektura xehetasun guztiekin ikusteko aukera emango dizutenak: Leozko Natibitateko Eliza eta Olletako Jasokundearen Eliza, eskualdeko XII. mendeko ondarearen bi adibide handi.
Además, descubre los tesoros escondidos en Orísoain en su Iglesia de San Martín. Una construcción que muestra todo su esplendor en portada, un espectacular ejemplo de la belleza del arte durante la época medieval. Desciende por una escalinata hasta su cripta, un pequeño espacio con una ventana mínima y seis columnas decoradas con tallos entrelazados y flores; dos personajes, quizás sirenas levantando su doble cola, serpientes enlazadas y aves en esquina que unen sus picos en el centro.
Amaitzen duzunean, eman buelta bat tenpluaren kanpoaldetik, Orbaibaren paisaia leunaren ikuspegiak ikusteko. Edertasun xume eta aldi berean bikaineko postal perfektu bat, ilunabarrean harrigarri bihurtzen dena. Hartu arnasa muinoetan barrena begiekin, animaliaren baten soinuak entzun eta harrotzeko moduko argazkiren bat ateratzen duzun bitartean.
Iratxeta erdian zerbait zaila duzu ikusteko: harrizko “garaia” edo “horreo” bat. Erdi Aroko eraikin hau, Interes Kulturaleko Ondasun izendatua, erdi puntuko arkuek eusten dioten eraikin angeluzuzena da.
Orbaibarraren Garapenerako Elkarteak bisita gidatuak antolatzen ditu bailarako erromanikora, boluntarioek kudeatuta eta eskariaren arabera. Ikusi
Tenpluez gain, Orbaibar Ekomuseoa bisita dezakezu, Orbaibarko bizitza tradizionalean murgiltzeko bizipen bat eskaintzen duena. Barrualdean, duela 50 urteko nekazaritza bizitzaren birsorkuntza bat, ikuspegi panoramikoak dituen begiratoki bat eta erlezaintzari eskainitako gune bat nabarmentzen dira, erlauntza biziekin. Kanpoaldean, ukuilu bat baserriko animalia zaharrentzat, landare usaintsuentzat eta bertako izarrarentzat: Platero astotxoa, noria bat mugitu eta maitagarria izateko erabiltzen dena.
Nafar Erdialdeko barneko herriek erromaniko garaiko ondare oparoa dute, galdu ezin duzuna. Nafar Erdialdearen bihotzean bizi erromanikoa:
Artaxoa udalerriak harresi multzo ikusgarria du, eta XI. mendeko bederatzi dorre almenadunekiraun dute. Paseatu Erdi Aroko xarma gordetzen duen herrian zehar, eta informatu inguruko Erdi Aroko herrien historiaz eta kulturaz gure proposamenean.
Tafallako Santa Mariako eliza gotikoa eta barrokoa da gaur egun, baina aztarna erromanikoak ditu, batez ere jatorrizko egituran. XII. mendeko tenplu erromaniko zaharraren aztarna batzuk gaur egungo eraikinaren oinarrian daude.
Ezagutu Erriberriko parrokiarik zaharrena, San Pedro Eliza. Herri honen aberastasun kulturala erakusten duen altxorra da, gazteluagatik bereziki ezaguna.
San Martin de Unxen, sar zaitez Tourseko San Martin Elizan. Eliza horrek liluratuko zaitu bere arkitektura goiztiar bereizgarriarekin, landaerromanikoaren adierazgarria. Utzi inspiratzen bere portada ederrarekin eta ezagutu herriko misterioak elizaren bihotzean dagoen kriptan.
Bisitaldiari maila bat igo nahi badiozu, begiratu Ardo Erromanikoa izeneko esperientzia. Bertan, San Martin Unx, eliza eta bertako kripta bisitatu daitezke, bertako gidariarekin (eta ardoarekin), Mucha Tierrak eskaintzen digun plan ugarietako bat.
Uxuek Nafar Erdialdeko erromanikoaren adibiderik ikusgarrienetako bat du. Ezagutu Santa Maria Eliza handientsua, lau alboetatik espiritualtasunez gainezka egiten duen Erdi Aroko santutegia. Ezagutu milaka urteko tenplu kristau honen kokapen pribilegiatua. Jarri arreta berezia haren egituran eta xehetasun eskultorikoen kalitatean, inspirazioz beteko zaituztelako. Ezagutu herri honen Erdi Aroko ondarea hemen.
Nafar Erdialdeko hegoaldea ez da atzean geratzen erromanikoaren ondareari dagokionez. Ezagutu inguruko eraikin erromaniko berezienak hiru udalerri mugakide horiek bisitatuz.
La Oliva monasterioan egonaldi bat egiteko aukera duzu, bizipen paregabea izateko, Zarrakaztelun. Tenplu erlijioso honek bizirik dirau bertan dagoen komunitate erlijiosoari esker. Gozatu ahalik eta gehien zure bisitaldian hormen artean arnasten den espiritualtasunaz, eta hartu ostatu monasterioan, Nafar Erdialdeko zister artearen altxor honetara egin ahal duzun bisitari ahalik eta zuku gehien ateratzeko.
Zarrakazteluko kalexken artean paseatu Salbatzailearen Elizara iritsi arte, herriko arkitektura erromanikoaren adibide ederra.
Nafar Erdialdean ez dugu bat, baizik eta Gurutze Santuaren bi ermita, Melidan eta Murillo el Cuenden
Diskretua eta txikia, Melidakoa hilerrira itsatsita dago. Landa eremuko erlijio arloko arkitekturaren adibide ona da, eta Nafar Erdiko beste eraikin batzuk gogorarazten dituzten elementuak ditu, hala nola Zarrakaztelu eliza.
Gurutze Santuaren ermita, Murillo el Cuenden, XIII. mendeko Erdi Aroko harribitxia da, muino txiki baten gainean. Liluratzekoa da, baselizak duen garai hartako artearen lekuko diren zirkuluerdi formako absidearekin eta ganga bakarrekin.
Eskualdean ibiltzeko denbora gutxi baduzu, ezin dituzu lau leku hauek galdu Nafar Erdialdean egun batean ikusteko. Guztiak elkarrengandik 20 minutura daude autoz, egunari ahalik eta zuku gehien atera ahal izateko.
Gehiago ikusiNafar Erdialdeko Erdi Aroko historia aberatsean murgiltzeko ibilbide eta planik onenak aurkeztuko dizkizugu.Uxue, Artaxoa eta Obanosko Erdi Aroko hiribildu ikusgarriak bisitatu, ahaztuko ez zaizun asteburu batean.
Gehiago ikusiArakatu bere paisaiak, zaporeak eta tradizioak lurraldea hobekien ezagutzen dutenen eskutik. Bizi lasaitasuna, esentzia eta tokikoarekin lotura adierazten duten une benetakoak.
